The Fifth Insider in Eight Days — and the Sentence the Headlines Cut

የግልጽነት ማስታወሻ፦ ቢና Claudeን ይጠቀማል — የ Anthropic ምርት። በዚህ ጽሑፍ ውስጥ የ Anthropic ተመራማሪዎችና ዋና ሥራ አስፈጻሚ ተጠቅሰዋል። ምንም አላለሰለስንም፤ ተቃውሞዎቹንም አካትተናል።

መስከረም 15 ቀን 2026 (እ.ኤ.አ) ቢላል ቹግታይ በX ላይ አንድ መልእክት ጻፈ። ቹግታይ በጎግል DeepMind ውስጥ በ AGI ደኅንነትና አሰላለፍ (alignment) ምርምር ላይ ይሠራ የነበረ የምርምር መሐንዲስ ሲሆን በሐምሌ 2026 ለቋል።

የጻፈው ይህ ነው፦

‹‹በቅርቡ ከጎግል DeepMind ለቅቄያለሁ — በ AGI ደኅንነትና አሰላለፍ ምርምር ላይ እሠራ ነበር። AI ሁላችንንም የመግደል አቅም እንዳለው በቅንነት አምናለሁ፤ እናም ይህን ውጤት ለማስቀረት ጊዜያችን እያለቀ ሊሆን ይችላል።››

ይህ በዓለም ሚዲያ ተሰራጨ። አብዛኛው አርዕስትም ያንን ዓረፍተ ነገር ወሰደ።

ግን ቀጣዩ ዓረፍተ ነገር ተቆረጠ

ቹግታይ በዚያ አላቆመም። ሮይተርስ እንደዘገበው አክሎ ያለው ይህ ነው፦

AIን በደኅንነት ማለፍ ይቻላል — ግን ‹‹በ AI ኩባንያዎች መካከል ያለውን ይህን እብድ ሩጫ ለማስቀረት›› ቅንጅት ይጠይቃል።

እና፦ ‹‹የ AI ልማትን ማኅበረሰቡ ሊሸከመው በሚችል ፍጥነት ልንመራው ይገባል — አዳዲስ አደጋዎች ከፍተኛ ጉዳት ከመድረሱ በፊት የሚፈቱበት።››

ማለት መልእክቱ ‹‹አለቀልን›› አይደለም። ‹‹ይህ ሊወገድ የሚችል ነው — ግን በቅንጅት ብቻ›› ነው።

ልዩነቱ ትንሽ አይደለም። የመጀመሪያው ተስፋ ያስቆርጣል። ሁለተኛው ሥራ ይጠይቃል።

አምስት ባለሙያዎች፣ ስምንት ቀናት

ይህ ብቻውን የቆመ ነገር አይደለም። ቅደም ተከተሉን ተመልከት — ሁሉንም እዚሁ ዘግበናል።

መስከረም 8፦ የ Anthropic ተመራማሪ ጃኮብ ኮክሰን ጥሎ ወጣ — ‹‹AIን የሚገነቡት ሰዎች በዚህ አሥርት ዓመታት መጨረሻ ሁላችንንም ሊገድለን እንደሚችል በቅንነት ያምናሉ›› ብሎ።

ከዚያም፦ የ Anthropic ሳይንቲስት ኤቫን ሁቢንገር ኮክሰን ትክክል መሆኑን አረጋግጦ፣ በሚቀጥለው አሥርት ዓመታት ውስጥ AI ሁሉንም ሰው የመግደል ከ10 በመቶ በላይ ዕድል እንዳለ ገለጸ።

መስከረም 12፦ የ Anthropic ዋና ሥራ አስፈጻሚ ዳሪዮ አሞዴይ ‹‹ፍጥነቱን እንቀንስ›› ብሎ ጻፈ፤ ሳም አልትማንና ኤለን ማስክ ደገፉት።

መስከረም 14፦ ማይክሮሶፍት የአሠራር ደንብ አወጣ።

መስከረም 15፦ ቹግታይ።

አምስት ሰዎች ከሦስት የተለያዩ ኩባንያዎች። ሁለቱ ሥራቸውን ለቀዋል።

📉 አሁን ገንዘብም ተነካ

እዚህ ጋ አዲስ ነገር አለ። እስካሁን ክርክሩ በቃላት ነበር። አሁን ግን ገበያው ምላሽ ሰጠ።

ዘገባዎች እንደሚያመለክቱት ከ AI ጋር የተያያዙ አክሲዮኖች በዓለም ዙሪያ ወርደዋል — የኢንዱስትሪው መሪዎች ‹‹እንቀንስ›› ካሉ በኋላ።

ይህ ልብ ሊባል የሚገባው ነው። አንድ ዋና ሥራ አስፈጻሚ ‹‹ቀስ እንበል›› ሲል የራሱን ኢንዱስትሪ ዋጋ እየቀነሰ ነው። ባለፈው እንዳልነው የOpenAI IPO ወደ 2027 መተላለፉም የዚያው አካል ነው።

ንግግር ርካሽ ነው። ገንዘብ ማጣት ግን አይደለም።

🇺🇸 ትራምፕ ‹‹ውሸት›› አሉ

የፖለቲካው ምላሽም ጠንክሯል።

ባለፈው ቀን እንደዘገብነው ፕሬዝዳንት ትራምፕ የመቀነስ ጥሪውን ‹‹በጣም አሉታዊ ኃይሎች›› ብለው ውድቅ አድርገው ነበር።

አሁን ደግሞ ይበልጥ ገፍተዋል፦ የ AI ኢንዱስትሪው የደንብ ጥሪ ‹‹ውሸት (hoax)›› መሆኑን በማኅበራዊ ሚዲያ ገልጸዋል።

ስለዚህ አሁን ያለው ሁኔታ ይህ ነው፦ AIን የሚገነቡት ሰዎች ‹‹አደገኛ ነው›› ይላሉ። የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ‹‹ውሸት ነው›› ይላሉ። ቻይና ደግሞ ‹‹በእኛ ላይ ያነጣጠረ ነው›› ትላለች።

👤 ቢል ጌትስም ገባበት

ቢል ጌትስ ስጋቱን ከዓለም መሪዎች ጋር እየተወያየ መሆኑን ገልጿል — ከትራምፕና ከቡድናቸው ጋርን ጨምሮ። በ2026 መጨረሻም ከቻይናው ፕሬዝዳንት ሺ ጂንፒንግ ጋር ለመገናኘት አቅዷል።

ያለው፦ ‹‹መንግሥታት በዚህ ጉዳይ በጣም ወደኋላ ቀርተዋል።›› እና ‹‹AI እንደ ባዕድ አእምሮ ዓይነት ነው።››

ግን ጌትስ ተስፋም አለው። እሱና ፋውንዴሽኑ AI በሀብታሞችና በድሆች መካከል ያለውን ክፍተት እንዲያጠብ ይጠብቃሉ። ‹‹ለጤና አቅሙን መግለጽ ከባድ ነው›› ብሏል — ግን መንግሥታት በጋራ መሥራት እንዳለባቸው አስምሮበታል።

ያ ለኢትዮጵያ ቀጥተኛ ትርጉም አለው። በጤና ላይ ያለውን አቅም ቀደም ብለን አይተናል።

⚖️ በጥንቃቄ ልናየው የሚገባ

ሐቀኞች እንሁን። ይህ ክርክር አንድ ወገን የለውም።

የቁጥር ማስረጃ የለም። ‹‹ከ10 በመቶ በላይ›› የሁቢንገር ግምት ነው እንጂ የተለካ አይደለም። DeepMind፣ OpenAI እና ሌሎች ላቦራቶሪዎች የራሳቸውን ግምት በይፋ አላወጡም።

ቅንጅት የሚያስፈጽም አካል የለም። ቹግታይ የሚጠይቀው ዓለም አቀፍ ቅንጅት አሁን በየትኛውም ተቋም ሥር የለም። ኩባንያዎች በድንበር ላይ ይወዳደራሉ፤ አንድ ወገን ብቻውን ቢቀንስ ጥቅሙን ለሌላው ይሰጣል።

እና ‹‹doomerism›› የሚል ተቃውሞ አለ። ብዙ ተመራማሪዎች እነዚህ ስጋቶች የተጋነኑና ዛሬ ካሉ እውነተኛ ችግሮች — አድልዎ፣ የተሳሳተ መረጃ፣ የሥራ ለውጥ — ትኩረት እንደሚሰርቁ ይከራከራሉ።

🇪🇹 ለእኛ ሦስት ነጥብ

የመጀመሪያው — አርዕስት ብቻ አታንብብ። ‹‹ሊገድለን ይችላል›› የሚለው ተሰራጨ። ‹‹መዳን ይቻላል›› የሚለው አልተሰራጨም። ስለ ሮቦቶች ሰልፍ እንዳልነው — ማን እንደተናገረውና ሙሉውን ምን እንዳለ ሳታውቅ አትገምግም።

ሁለተኛው — የአክሲዮን መውረድ ሊነካን ይችላል። ስለ ፋይበሩ ስንጽፍ ጎግል፣ ሜታ፣ ማይክሮሶፍትና AWS በኢትዮጵያ መሠረተ ልማት ላይ ፍላጎት እንዳላቸው አይተናል። የ AI ኢንቨስትመንት በዓለም ሲቀዘቅዝ — እነዚያ ዕቅዶች ሊዘገዩ ይችላሉ።

ሦስተኛው — ‹‹ማኅበረሰቡ ሊሸከመው በሚችል ፍጥነት›› የሚለው ሐረግ ለእኛ ጥሩ ነው። ኢትዮጵያ በዚህ ውድድር ውስጥ የለችም። ቀርፋፋ ፍጥነት ማለት ለመማር፣ ደንብ ለማውጣትና ለመዘጋጀት ጊዜ ማለት ነው።

የሚቀረው ሐሳብ

በስምንት ቀናት ውስጥ አምስት ሰዎች ተናገሩ። ሁለቱ ሥራቸውን ለቀዋል። ሦስተኛው ኩባንያውን ያስተዳድራል።

ግን ከሁሉ የሚያስተውለው ነገር ይህ ነው፦ ሁሉም ተስፋ አልቆረጡም። ቹግታይ ‹‹ይቻላል›› ብሏል። አሞዴይ ‹‹ለሰው ልጅ ብለን ልንሞክር ይገባናል›› ብሏል። ኮክሰን የፍጥነት ስምምነት ሐሳብ አቅርቧል።

አርዕስቶቹ የወሰዱት ፍርሃቱን ነው። እነሱ የተናገሩት ግን መፍትሔውንም ጭምር ነው። 🙂

---

In brief (English): On 15 September 2026, Bilal Chughtai — a former Google DeepMind research engineer who worked on AGI safety and alignment and left the company in July 2026 — wrote on X: "I recently resigned from Google DeepMind, where I worked on AGI safety and alignment research. I earnestly believe that AI has the potential to kill us all, and that we might be running out of time to avoid this outcome." Google did not respond to a request for comment. The sentence most headlines omitted is the one that follows: Chughtai said navigating AI safely is possible, but requires coordination "to avoid this manic race between AI companies," adding "we need to pace AI development to a speed that society can handle, where emerging risks can be addressed before extreme harm is realised." The message is that the outcome is avoidable, not that it is certain. He is the fifth insider in eight days: Anthropic's Jacob Coxon resigned on 8 September; Anthropic scientist Evan Hubinger put the chance of AI killing all humans within a decade at greater than 10%; CEO Dario Amodei called for a slowdown on 12 September, backed by Sam Altman and Elon Musk; Microsoft published a Code of Conduct on 14 September. New developments: AI-related stocks have fallen worldwide following the slowdown calls, and President Trump has escalated from calling the concerns "very negative forces" to describing the industry's call for regulation as a "hoax." Bill Gates said he has raised his concerns with world leaders including Trump and aims to meet Xi Jinping later in 2026, saying "governments are way behind on this one" and describing AI as "kind of like this alien intelligence," while maintaining hope it can narrow gaps between rich and poor, particularly in health. Caveats: the 10% figure is an estimate rather than a measurement, no lab has published its own; no international body has authority to enforce the coordination Chughtai calls for; and many researchers argue such existential framing distracts from present harms like bias, misinformation and labour displacement.

ምንጮች / Sources: Reuters (መስከረም 15፣ 2026)፤ The Star፤ The Courier / ACM፤ Nairametrics፤ Inside AI፤ The News (Pakistan)። የቢላል ቹግታይ መግለጫ በX ላይ።