Legal Guide Part 4: Going Abroad for Work — Six Things to Verify First

ስለዚህ ክፍል፦ ይህ በአስማት — የቢናስማርት የሕግ መረጃ አገልግሎት — የቀረበ ነው። አስማት ጠበቃ አይደለም፤ በጉዳይህም አይወክልህም። ስለራስህ ጉዳይ ፈቃድ ያለው ጠበቃ ወይም የሠራተኛና ክህሎት ሚኒስቴርን አማክር።

በየዓመቱ በሺዎች የሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን ወደ ባሕረ ሰላጤው ሀገራት ለሥራ ይሄዳሉ። አብዛኛው ችግር የሚጀምረው ከሄዱ በኋላ አይደለም — ከመሄዳቸው በፊት ባልተጠየቁ ጥያቄዎች ነው።

ከዚህ በታች ያሉት ነጥቦች ከአዋጅ ቁጥር 923/2016 እና ካሻሻለው አዋጅ ቁጥር 1246/2021 የተወሰዱ ናቸው። ሁለቱ አብረው ይነበባሉ።

1️⃣ ሕጋዊ መንገዶቹ ሦስት ብቻ ናቸው

ወደ ውጭ ሀገር ለሥራ መሄድ የሚቻለው በሦስት መንገድ ብቻ ነው፦

• በመንግሥት ለመንግሥት ስምምነት
• በግል የሥራ ስምሪት ኤጀንሲ በኩል
• በቀጥታ ቅጥር (direct employment)

ከእነዚህ ውጭ የሚደረግ ጉዞ ሕጋዊ አይደለም። ‹‹ስፖንሰር አገኘሁ፤ በራሴ እሄዳለሁ›› ማለት ከምዝገባ አያድንም — ቀጥተኛ ቅጥር ራሱ ሕጋዊ መንገድ ነው፣ ግን ውሉ አሁንም መጽደቅ አለበት።

2️⃣ ለቤት ውስጥ ሥራ COC ግዴታ ነው — አንቀጽ 7

ማሻሻያው አንቀጽ 7ን ሙሉ በሙሉ ተክቶታል። ለቤት ውስጥ ሥራ የሚሄድ ሠራተኛ ሥልጠና መውሰድና የሙያ ብቃት ማረጋገጫ (COC) መያዝ አለበት።

እና አንድ ጠቃሚ ልዩ ሁኔታ፦ ቀደም ሲል ውጭ ሀገር ሠርቶ የተመለሰ ሠራተኛ ሥልጠና ሳይወስድ የሙያ ብቃት ማረጋገጫ ማግኘት ይችላል።

3️⃣ የሁለትዮሽ ስምምነት ከሌለ ሕጋዊ አይደለም — አንቀጽ 12

ይህ ብዙ ሰው የማያውቀው ነው።

ለቤት ውስጥ ሥራ፦ በኢትዮጵያና በተቀባይ ሀገር መካከል የሁለትዮሽ ስምምነት ወይም የመግባቢያ ሰነድ (MOU) ካለ ብቻ ነው ሠራተኛ መላክ የሚቻለው።

ለሙያተኛ ሥራ፦ በሚኒስቴሩና በተቀባይ ሀገር ባለሥልጣን ወይም እውቅና ባለው ኩባንያ መካከል ስምምነት ያስፈልጋል።

ስለዚህ ‹‹ወደዚያ ሀገር እንልክሃለን›› ሲባል — ከዚያ ሀገር ጋር ስምምነት አለ ወይ? ብለህ ጠይቅ።

4️⃣ ውልህ በሚኒስቴር መጽደቅ አለበት — አንቀጽ 37

ይህ ከሁሉ ወሳኙ ነጥብ ነው።

ውሉ በሚኒስቴሩ ባዘጋጀው ናሙና ውል (model contract) መሠረት መዘጋጀት አለበት። በአሠሪው፣ በሠራተኛውና እንደአስፈላጊነቱ በኤጀንሲው ከተፈረመ በኋላ በሚኒስቴሩ መጽደቅ አለበት።

ያልጸደቀ ውል ዋጋ የለውም። ችግር ሲፈጠር ምንም አይጠብቅህም።

ይህ ለሦስቱም መንገዶች ይሠራል — በመንግሥት ለመንግሥት፣ በኤጀንሲ፣ በቀጥታ ቅጥር።

5️⃣ የኤጀንሲው መስፈርትና ክፍያ — አንቀጽ 22

ሕጋዊ ኤጀንሲ የሚያሟላቸው፦

• አባላቱ በሙሉ ኢትዮጵያውያን ዜጎች መሆን አለባቸው
• የተከፈለ ካፒታሉ ከአንድ ሚሊዮን ብር ማነስ የለበትም
• የዋስትና ገንዘብ በተዘጋ አካውንት ውስጥ ማስቀመጥ አለበት

ልዩ ሁኔታ፦ ትውልደ ኢትዮጵያዊ የውጭ ዜጎችና የውጭ ዜጎች ለሙያተኛ ሠራተኛ ስምሪት ብቻ ከኢትዮጵያውያን ጋር በጋራ ኤጀንሲ መሆን ይችላሉ። ለቤት ውስጥ ሥራ አይፈቀድም።

ክፍያ፦ ከቤት ውስጥ ሥራ ውጭ ለሆነ ቅጥር ሠራተኛው ለኤጀንሲው እስከ አንድ ወር ደመወዙ የሚደርስ ክፍያ በአራት ክፍያ ጊዜ ተከፋፍሎ ይከፍላል።

6️⃣ የውጭ አሠሪ ዋስትና — አንቀጽ 61

ማንኛውም የውጭ አሠሪ ለእያንዳንዱ ሠራተኛ 100 የአሜሪካ ዶላር ወደ ‹‹የውጭ አሠሪዎች ዋስትና ፈንድ›› ማስገባት አለበት።

ይህ ገንዘብ የተቋቋመው የውል ጥሰት ሲኖር የሠራተኛውን ጥያቄ ለመሸፈን ነው። ማለት ደመወዝ ሳይከፈልህ ሲቀር ወይም ውሉ ሲጣስ — የሚመለከተው ፈንድ አለ።

ማስታወሻ፦ አንቀጽ 61(3) ይህ መጠን በመመሪያ ሊሻሻል እንደሚችል ይደነግጋል። ወቅታዊውን ከሚኒስቴሩ አረጋግጥ።

🆘 ችግር ሲገጥምህ — አንቀጽ 43

ይህ ክፍል ለብዙ ቤተሰብ ወሳኝ ነው።

ተጎጂው ሠራተኛ፣ ወኪሉ ወይም ቤተሰቡ ኤጀንሲው ሕጉን ወይም መመሪያውን ሲጥስ ለሚኒስቴሩ ወይም ለሚመለከተው ባለሥልጣን ቅሬታ ማቅረብ ይችላል።

እና በጽሑፍ መሆን የለበትም — በቃልም ይቻላል።

ይህ ማንበብና መጻፍ ለማይችል ሠራተኛ ወይም ለቤተሰቡ በጣም አስፈላጊ ነው። ‹‹ማመልከቻ መጻፍ አልችልም›› ማለት ቅሬታ ማቅረብ አትችልም ማለት አይደለም።

ውጭ ሀገር ሆነህ ችግር ከገጠመህ፦

• በተቀባዩ ሀገር ያለውን የኢትዮጵያ ኤምባሲ ወይም ቆንስላ አግኝ
• የሠራተኛ አታሼ ካለ በእሱ በኩል — ሚኒስቴሩ በተቀባይ ሀገር የሚመድበው ኃላፊ ነው (አንቀጽ 2(16))
• ቤተሰብህ በኢትዮጵያ ሆኖ በቃል ወይም በጽሑፍ ለሚኒስቴሩ ቅሬታ ማቅረብ ይችላል

📋 ከመሄድህ በፊት የሚጠየቁ ስድስት ጥያቄዎች

• ኤጀንሲው ፈቃድ አለው? የተከፈለ ካፒታሉ ከአንድ ሚሊዮን ብር በላይ ነው?
• COC አለህ? ለቤት ውስጥ ሥራ ግዴታ ነው
• ከተቀባዩ ሀገር ጋር የሁለትዮሽ ስምምነት አለ? ለቤት ውስጥ ሥራ ከሌለ ሕጋዊ አይደለም
• ውልህ በሚኒስቴሩ ጸድቋል? ያልጸደቀ አትፈርም
• ውሉ በናሙና ውል መሠረት ነው?
• የውል ቅጂ በእጅህ አለ? ሁልጊዜ ቅጂ ያዝ

🏛️ አዲስ የተቋቋሙ አካላት

• የኢትዮጵያ የውጭ ሀገር ሥራ ስምሪት ቦርድ (አንቀጽ 15) — የኢትዮጵያውያንን መብት፣ ደኅንነትና ክብር ለማስጠበቅ
• የሠራተኛ አታሼ (አንቀጽ 2(16)) — በተቀባይ ሀገር የሚመደብ
• የተጎጂ ሠራተኛ ወኪል (አንቀጽ 2(15)) — ተጎጂውን ወክሎ የመሥራት ሕጋዊ ሥልጣን ያለው

---

ማስጠንቀቂያ፦ ይህ የአሠራር ገለጻ ነው እንጂ የሕግ ምክር አይደለም። ሁለቱ አዋጆች አብረው ይነበባሉ፤ መመሪያዎችም ሊሻሻሉ ይችላሉ። ከመወሰንህ በፊት ከሠራተኛና ክህሎት ሚኒስቴር አረጋግጥ ወይም ፈቃድ ያለው ጠበቃ አማክር።

⬅️ ያለፉት ክፍሎች፦ ክፍል 1 — የከተማ ቦታ ሊዝ · ክፍል 2 — የቤት ኪራይ · ክፍል 3 — የሥራ ውል

---

ምንጭ፦ የኢትዮጵያውያን የውጭ ሀገር ሥራ ስምሪት አዋጅ ቁጥር 923/2016 እና ማሻሻያ አዋጅ ቁጥር 1246/2021 (ከሰኔ 3 ቀን 2021 እ.ኤ.አ ጀምሮ ሥራ ላይ ውሏል)። አንቀጽ 7፣ 12፣ 15፣ 22፣ 37፣ 43 እና 61።