"9–11% For Decades" — Testing the Growth Thesis Against the Numbers

መስከረም 16 ቀን 2026 (እ.ኤ.አ) የCBE ካፒታል ኢንቨስትመንት ባንክ ዋና ሥራ አስፈጻሚ ዘመዴነህ ንጋቱ ለኢዜአ በሰጡት ልዩ ቃለ ምልልስ አንድ ትልቅ ትንበያ አቅርበዋል።

ኢትዮጵያ ከ9 እስከ 11 በመቶ ዓመታዊ የኢኮኖሚ ዕድገት ለአሥርተ ዓመታት ማስቀጠል ትችላለች።

ከሁለት ቀን በፊት ተመሳሳይ ባለሙያ ስለ ማሻሻያው ሲናገሩ ዘግበን ነበር። ዛሬ ደግሞ ትንበያውን አቅርበዋል — እና ትንበያ ከማሞካሸት የተለየ ነው። ሊፈተሽ ይችላል።

አምስቱን ሞተሮች እንመልከት፤ ከዚያ እያንዳንዱን ከዛሬው ቁጥር ጋር እናገናኘው።

የተጠቀሱት አምስት ሞተሮች

1. ግብርና — ከኋላ ቀር እርሻ ወደ ሜካናይዝድና የንግድ ምርት መሸጋገር። በስንዴ ምርት የተገኘው ውጤት ምርታማነትን ማሳደግና ከውጭ ጥገኝነት መውጣት እንደሚቻል አሳይቷል።

2. ማኑፋክቸሪንግ — በተለይ ጉልበት ተኮር ዘርፎች፦ ጨርቃ ጨርቅ፣ አልባሳት፣ ጫማና ኤሌክትሮኒክስ።

3. የተፈጥሮ ሀብት ልማት።

4. ቱሪዝም።

5. ወጣት የሕዝብ ብዛት — ሰፊና ሊሠለጥን የሚችል የሰው ኃይል።

ዋና ሥራ አስፈጻሚው የቻይና፣ የደቡብ ኮሪያ፣ የጃፓን፣ የሲንጋፖርና የቬትናም ተሞክሮ ለኢትዮጵያ ሊጠቅም እንደሚችል ጠቅሰዋል። በተለይ ቻይና — ከዝቅተኛ የኢኮኖሚ መሠረት ተነስቶ ፈጣን ሽግግር ማድረግ እንደሚቻል የሚያሳይ ምሳሌ ናት።

የሐዋሳ ኢንዱስትሪ ፓርክ — የጨርቃ ጨርቅና አልባሳት ማዕከል።
ፎቶ፦ Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

አሁን — እያንዳንዱን ከቁጥሩ ጋር

ትንበያው ምክንያታዊ ነው። ሞተሮቹም እውነተኛ ናቸው። ግን ዛሬ ያለው ቁጥር ምን ይላል?

ግብርና — ስንዴ አዎ፣ ሌላው ግን?

የስንዴ ውጤት እውነተኛ ነው። የግብርና ሚኒስቴር መረጃ እንደሚያሳየው የሚለማው መስኖ መሬት ከ60 ሺህ ሄክታር ወደ 1.7 ሚሊዮን ሄክታር አድጓል፤ የሩዝ ገቢ ንግድም በ42 በመቶ ቀንሷል።

ግን ሌላው የግብርና ወጪ ንግድ ወርዷል። ጥራጥሬና ቅባት እህሎች በ2025/26 571 ሚሊዮን ዶላር አምጥተዋል — ከዓምናው በ6 በመቶ ቀንሷል፤ የተላከው መጠን ጨምሮ ሳለ። ምክንያቱ የዓለም የሰሊጥ ዋጋ መለሳለስ ነው።

ማለት ግብርና በምርት አድጓል፤ በገቢ ግን ሁልጊዜ አይደለም። ዋጋው በእኛ እጅ አይደለም።

ማኑፋክቸሪንግ — ትልቁ ክፍተት

ይህ ነጥብ ወሳኝ ነው።

ዋና ሥራ አስፈጻሚው ጨርቃ ጨርቅ፣ አልባሳትና ጫማ ጠቅሰዋል። በ2024/25 ማኑፋክቸሪንግ ወደ ውጭ የላከው 370 ሚሊዮን ዶላር ብቻ ነው።

370 ሚሊዮን ዶላር ከጠቅላላው 10.7 ቢሊዮን ዶላር ወጪ ንግድ 3.5 በመቶ ገደማ ነው።

መንግሥት በአዲሱ ዓመት ወደ አንድ ቢሊዮን ዶላር ለማድረስ አቅዷል። ያ ሦስት እጥፍ ማለት ነው — ትልቅ ግብ፣ ግን ከዝቅተኛ መሠረት።

ስለዚህ ማኑፋክቸሪንግ ሞተር ሊሆን ይችላል የሚለው ትክክል ነው። ዛሬ ግን ሞተር አይደለም።

የተፈጥሮ ሀብት — አሁን ያለው ሞተር

በእውነቱ ዛሬ የሚሠራው ሞተር ይህ ነው። ወርቅ ብቻ 5.65 ቢሊዮን ዶላር አምጥቷል — 44 ቶን።

ግን ቀደም ብለን እንዳልነው የወርቁ ዝላይ ከ4 ቶን ወደ 39 ቶን የሆነው አዲስ ማዕድን ስለተገኘ ሳይሆን ኮንትሮባንድ ወደ ሕጋዊ መስመር ስለገባ ነው። ያ አንድ ጊዜ የሚደረግ ትርፍ ነው።

ወጣት ሕዝብ — ሁለት ጎን አለው

ሰፊ ወጣት የሰው ኃይል ጥቅም ነው። ቻይናና ቬትናም ያንን ተጠቅመዋል።

ግን ባለፈው እንዳልነው አንድ ነገር ተለውጧል። ቻይና ሲያድግ ጉልበት ተኮር ማኑፋክቸሪንግ የሰው እጅ ይፈልግ ነበር። ዛሬ ፋብሪካዎች ሮቦት እየጨመሩ ነው፤ እና የዓለም አቀፍ ደኅንነት ሪፖርት በታዳጊ ኢኮኖሚዎች 40 በመቶ ሥራ ተጋላጭ ሊሆን እንደሚችል አስጠንቅቋል።

ስለዚህ ‹‹የቻይናን መንገድ እንከተል›› ማለት ቀላል አይደለም። መንገዱ ራሱ ተቀይሯል።

⚖️ ታዲያ ትንበያው ትክክል ነው?

ሐቀኞች እንሁን። ትንበያው የማይቻል አይደለም።

የዓለም ባንክ እንደሚለው ኢትዮጵያ በ2024/25 9.2 በመቶ አድጋለች። የዓለም የገንዘብ ድርጅትም ከ2025 እስከ 2029 ከአፍሪካ አምስቱ ትላልቅ ኢኮኖሚዎች ፈጣኑ እንደምትሆን ገምቷል። ስለዚህ ባለሙያው ከአየር አልተናገሩም።

ልዩነቱ ‹‹ይቻላል›› እና ‹‹ይሆናል›› በሚሉት መካከል ነው።

ለአሥርተ ዓመታት ባለ ሁለት አኃዝ ዕድገት ማስቀጠል የቻሉት ሀገራት — ቻይና፣ ኮሪያ፣ ቬትናም — አንድ የጋራ ነገር አላቸው፦ የወጪ ንግዳቸውን ከሸቀጥ ወደ ምርት ቀይረዋል።

ኢትዮጵያ ገና ያንን አላደረገችም። ወርቅና ቡና 78.2 በመቶ ይይዛሉ — እና ያ ድርሻ ካለፈው ዓመት ጨምሯል እንጂ አልቀነሰም።

እና ሌሎቹ ቁጥሮች

ሙሉ ስዕሉን ለማየት እነዚህም አብረው መታየት አለባቸው፦

• የዋጋ ግሽበት ከ35 በመቶ ወደ 13.5 በመቶ ወርዷል — እውነተኛ መሻሻል
• ግን ብሩ ከሐምሌ 2024 ወዲህ ሁለት ሦስተኛ ዋጋውን አጥቷል
• የባንኮች የውጭ ምንዛሪ ጥያቄ ክምችት በሚያዝያ 2026 1.4 ቢሊዮን ዶላር ደርሶ ነበር
• ኢትዮጵያ በ2024 የአንድ ቢሊዮን ዶላር ዩሮቦንድ ክፍያ አልፈጸመችም፤ ከቦንድ ባለቤቶች ጋር ያለው ንግግርም ተቋርጧል

ዋና ሥራ አስፈጻሚው ራሳቸው የዋጋ ግሽበት ‹‹ላለፉት 15 ዓመታት መዋቅራዊ ችግር›› እንደነበር አምነዋል።

🇪🇹 ለንግድ ሰው ምን ማለት ነው?

የመጀመሪያው — ትንበያ ዕቅድ አይደለም። ‹‹ለአሥርተ ዓመታት 9 በመቶ›› በሚል ቁጥር ላይ ተመሥርተህ የአሥር ዓመት ብድር አትውሰድ።

ሁለተኛው — ክፍተቱ ውስጥ ዕድል አለ። ማኑፋክቸሪንግ ከ370 ሚሊዮን ወደ አንድ ቢሊዮን ዶላር መሄድ አለበት። ያ ክፍተት ማለት ገበያ ማለት ነው — በጨርቃ ጨርቅ፣ በአልባሳት፣ በጫማ።

ሦስተኛው — የዋጋ ግሽበት ከዕድገት ይበልጥ ይነካሃል። ኢኮኖሚው በ9 በመቶ ቢያድግና የዋጋ ግሽበት 13.5 በመቶ ቢሆን — ለተራው ሰው ኪስ ውስጥ ያለው ቁጥር አይደለም የሚሰማው።

የሚቀረው ሐሳብ

ዋና ሥራ አስፈጻሚው ያሉት ትክክል ነው፦ ኢትዮጵያ ሞተሮቹ አሏት። ግብርና አለ፣ ሰው አለ፣ ማዕድን አለ።

ግን ሞተር መኖርና ሞተር መሥራት ሁለት የተለያዩ ነገሮች ናቸው። ዛሬ የሚሠራው አንዱ ብቻ ነው — ማዕድን። እና ያም በአንድ ጊዜ ትርፍ ላይ ነው የቆመው።

ትንበያው እውን የሚሆነው ማኑፋክቸሪንግ ከ3.5 በመቶ ሲወጣ ነው። ያኔ ቁጥሩን መልሰን እናየዋለን። 🙂

---

In brief (English): On 16 September 2026, Zemedeneh Negatu, CEO of CBE's Capital Investment Bank, told ENA that Ethiopia can sustain annual growth of 9 to 11 percent for decades, citing five drivers: agriculture moving from subsistence to mechanised and commercial production, labour-intensive manufacturing (textiles, clothing, footwear, electronics), natural resource development, tourism, and a large trainable young workforce — pointing to China, South Korea, Japan, Singapore and Vietnam as relevant precedents. This article tests each driver against current figures. Agriculture: irrigated land rose from 60,000 to 1.7 million hectares and rice imports fell 42%, but pulses and oilseeds fell 6% to $571m despite higher shipped volume, as world sesame prices softened. Manufacturing: exports were just $370m in 2024/25 — about 3.5% of the $10.7bn total — against a new $1bn target, so it may become an engine but is not one today. Natural resources: the only driver currently working, with gold alone at $5.65bn, though that surge reflects contraband moving into legal channels rather than new production, making it a one-time gain. Youth: a genuine advantage, but the report warns 40% of jobs in emerging economies may be exposed to AI, and factories are adding robots — so the Chinese path itself has changed. The forecast is not implausible: the World Bank recorded 9.2% growth in FY2024/25 and the IMF projects Ethiopia as the fastest-growing of Africa's five largest economies from 2025–2029. The distinction is between can and will: the countries that sustained double-digit growth all converted exports from commodities to manufactures, and Ethiopia has not — gold and coffee are 78.2% of exports, a share that rose from 73.5%. Also relevant: inflation fell from 35% to 13.5%, but the birr lost two-thirds of its value, banks held a $1.4bn FX backlog in April 2026, and the 2024 eurobond default remains unresolved with bondholder talks stalled.

ምንጮች / Sources: ፋና ብሮድካስቲንግ (መስከረም 16፣ 2026)፤ ኢዜአ፤ allAfrica፤ የዓለም ባንክ የኢትዮጵያ መገለጫ፤ IMF፤ የማዕድን ሚኒስቴር፤ Capital Ethiopia። ፎቶ፦ Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0።