Ethiopia Started Exporting Something That Isn't Gold or Coffee

ባለፈው ቀን ስለ ወጪ ንግዳችን ጽፈን ነበር። ቁጥሩ አስደሳች አልነበረም — ወርቅና ቡና ብቻ 78.2 በመቶውን ይይዛሉ፤ እና ያ ድርሻ ከዓምና ጨምሯል።

ዛሬ ግን በዚያ ቁጥር ውስጥ የማይታይ ሌላ ወጪ ንግድ ስለጀመርን እንነጋገር።

የባዮሜትሪክ ጣት አሻራ መቅጃ። (ምሳሌያዊ ፎቶ።)
ፎቶ፦ Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

ሦስት ሀገራት መጡ

Biometric Update እንደዘገበው ባለፉት ወራት ሦስት የአፍሪካ ሀገራት የኢትዮጵያን የዲጂታል መታወቂያ ልምድ ለመውሰድ ወደ አዲስ አበባ መጥተዋል።

ዛምቢያ — ከኢትዮጵያ ጋር የዲጂታል ሕዝባዊ መሠረተ ልማት (DPI) ትብብር ጀምራለች። የተባበሩት መንግሥታት የልማት ፕሮግራም (UNDP) ይህን የደቡብ-ደቡብ ዲጂታል ትብብር ጥሩ ምሳሌ ብሎ አሞካሽቶታል።

ቤኒን — በነሐሴ የልዑካን ቡድን አዲስ አበባ መጥቶ ከብሔራዊ የመታወቂያ ፕሮግራም (NIDP) ኃላፊዎች ጋር ተወያይቷል፤ የMASOB ዲጂታል መንግሥት ማዕከልንም ጎብኝቷል።

ሞዛምቢክ — በሚያዝያ ከኢትዮጵያ ጋር የመግባቢያ ሰነድ ተፈራርማለች።

ቁጥሩ ለምን አሳመናቸው

ፋይዳ በስፋት የተጀመረው በ2023 ብቻ ነው። ከሦስት ዓመት በኋላ ግን፦

በዚህ ወር ከ50 ሚሊዮን በላይ ዜጋ ተመዝግቧል፤ NIDP እንደሚገምተው በዓመቱ መጨረሻ ቢያንስ 70 ሚሊዮን ይደርሳል።

ያ ፍጥነት ነው ትኩረት የሳበው። በሦስት ዓመት ውስጥ ግማሽ ሕዝብ ማስመዝገብ ቀላል አይደለም።

ግን ይህ ለምን ትልቅ ነው?

እዚህ ጋ ቆም ብለን እናስብ።

ኢትዮጵያ ለዘመናት የምትልከው ሸቀጥ ነው — ቡና፣ ሰሊጥ፣ ወርቅ፣ አበባ። የሸቀጥ ችግር ደግሞ ዋጋው በእኛ እጅ አለመሆኑ ነው። ባለፈው እንዳልነው የሰሊጥ ዋጋ በዓለም ገበያ ሲወርድ ገቢያችን ይወርዳል፤ ምንም ማድረግ አንችልም።

ዕውቀት ግን ሸቀጥ አይደለም። ዋጋው በለንደን ገበያ አይወሰንም። እና ስትሸጠው አይቀንስም — ያንኑ ልምድ ለአራተኛውና ለአምስተኛው ሀገር መስጠት ትችላለህ።

ይህ ለኢትዮጵያ አዲስ ዓይነት ወጪ ንግድ ነው።

ሕንድ ያሳየችው መንገድ

ኢትዮጵያ ይህን ስትጀምር የምትከተለው ንድፍ አለ — India Stack።

የሕንድ ሥርዓት ሦስት ክፍል አለው፦ አድሃር (በዓለም ትልቁ የዲጂታል መታወቂያ)፣ UPI (የፈጣን ክፍያ መሠረተ ልማት)፣ እና DigiLocker (የሰነድ መጋራት መድረክ)።

ሕንድ ይህን ወደ ውጭ እየላከች ነው። መንግሥቷ እንደገለጸው ከ25 ሀገራት ጋር የመግባቢያ ሰነድ ተፈራርማለች — አብዛኛዎቹ በአፍሪካ። UPI ብቻውን በስምንት ሀገራት ውስጥ ጥቅም ላይ ውሏል።

እና በነሐሴ በUNDP የአፍሪካ DPI ማፋጠኛ ፕሮግራም (AA4DPI) ማዕቀፍ ውስጥ በርካታ የአፍሪካ ልዑካን ለሁለት ሳምንት ሕንድ ሄደው ነበር።

ይህ ስለ ኢትዮጵያና ሕንድ የባንክ ውይይት ስንጽፍ ካየነው ጋር በቀጥታ ይገናኛል። ሕንድ UPIን ከኢትዮጵያው EthSwitch ጋር ለማገናኘት ጋብዛለች።

ፓኪስታንም እንዲሁ ታደርጋለች። የNADRA ሥርዓቷ ከ220 ሚሊዮን በላይ ሰው መዝግቧል፤ እና ልምዷን ወደ ውጭ እየላከች ነው።

⚠️ ግን ቁጥሩን በጥንቃቄ እንያዘው

ሐቀኞች እንሁን። ‹‹ኢትዮጵያ ዕውቀት ትልካለች›› ማለት ገንዘብ እየገባ ነው ማለት አይደለም።

የተዘገበው ልምድ መጋራት ነው — የልዑካን ጉብኝት፣ የመግባቢያ ሰነድ፣ የቴክኒክ ውይይት። ያ ጥሩ ነው፤ ግን ውል አይደለም።

እና ሁለተኛ ነጥብ አለ፦ ፋይዳ ራሱ በውጭ ድጋፍ የተገነባ ነው። ስለዚህ ‹‹የእኛ ፈጠራ›› ከማለት ይልቅ ‹‹በፍጥነት የተገበርነው ሥርዓት›› ማለት ይቀላል። የተመሰገነው ፍጥነቱና መጠኑ ነው።

ሦስተኛው — በሀገር ውስጥ ገና ያልተጠናቀቀ ሥራ አለ። መመዝገብ አንድ ነገር ነው፤ መጠቀም ሌላ። ፋይዳ በባንክ፣ በስልክ መስመር፣ በጤናና በትምህርት አገልግሎት ሙሉ በሙሉ ሲሠራ ነው ዋጋው የሚታየው። ስለ ኢሚግሬሽን ስንጽፍ ያየነው የፋይዳ-ፓስፖርት ትስስር የዚያ አንድ ምሳሌ ነው።

እውነተኛው ዕድል የት ነው

ይህ ክፍል ለንግድ ሰው ነው።

አንድ ሀገር የመታወቂያ ሥርዓት ሲገነባ የሚያስፈልገው መንግሥት ብቻ አይደለም። የሚያስፈልጉት ሰዎች ናቸው — መዝጋቢዎች፣ አሠልጣኞች፣ የሥርዓት አዋቂዎች፣ የመረጃ ጥበቃ ባለሙያዎች፣ የሶፍትዌር ገንቢዎች።

ኢትዮጵያ ውስጥ ያ ልምድ ያላቸው ሰዎች አሉ — 50 ሚሊዮን ሰው መዝግበዋል። ያ ልምድ በዛምቢያ፣ በቤኒንና በሞዛምቢክ ዋጋ አለው።

እና ይህ በአገልግሎት ወጪ ንግድ ውስጥ የሚገባ ነው — ዕቃ ሳይሆን ችሎታ መሸጥ።

የሚቀረው ሐሳብ

ኢትዮጵያ በዓለም ገበያ ላይ ተጽዕኖ የላትም። የቡና ዋጋ ስንት እንደሚሆን አንወስንም። የወርቅ ዋጋም እንዲሁ።

ግን በሦስት ዓመት ውስጥ ግማሽ ሕዝብ እንዴት እንደሚመዘገብ የምናውቅ ጥቂት ሀገራት ውስጥ ነን። ያ ዕውቀት ነው። እና ዕውቀት ዋጋው በእኛ እጅ ነው።

በወጪ ንግድ ቁጥር ውስጥ ገና አይታይም። አንድ ቀን ግን መታየት አለበት። 🙂

---

In brief (English): Biometric Update reports that Ethiopia has become a digital public infrastructure (DPI) knowledge exporter. Having launched Fayda at scale only in 2023, the programme has enrolled more than 50 million citizens as of this month, with the National ID Program projecting at least 70 million by year end. Three African countries have engaged Ethiopia to learn from it: Zambia, whose partnership UNDP praised as a model of South-South digital cooperation; Benin, whose delegation visited Addis Ababa in August and toured the MASOB digital government centre; and Mozambique, which signed an MoU in April. The pattern follows India, whose India Stack — Aadhaar digital ID, UPI instant payments and the DigiLocker credential-sharing platform — is now the subject of MoUs with 25 countries, many African, with UPI live in around eight; African delegations spent a fortnight in India in August under UNDP's Africa Accelerator for DPI programme. Pakistan's NADRA, with over 220 million enrolled, exports expertise similarly. Why this matters for Ethiopia specifically: exports are currently 78.2% gold and coffee, commodities whose prices are set elsewhere — whereas knowledge is not a commodity, its price is not fixed in London, and selling it does not deplete it. Caveats kept prominent: what is reported is knowledge-sharing — delegations, MoUs and technical discussions — not signed commercial contracts; Fayda itself was built with external support, so the achievement is speed and scale of implementation rather than invention; and domestic integration into banking, telecoms, health and education is still incomplete, which is where the real value lies. The practical opportunity is in people — the registrars, trainers, systems specialists and data-protection professionals who enrolled 50 million citizens now hold experience that other countries need.

ምንጮች / Sources: Biometric Update (መስከረም 2026)፤ UNDP Africa Accelerator for DPI (AA4DPI)፤ የብሔራዊ መታወቂያ ፕሮግራም (NIDP)። ፎቶዎች፦ Wikimedia Commons እና BinaSmart።