Addis Raises Cooperative Housing Base Price to 50,000 Birr per m² — Teachers Told Deposits Won't Be Refunded

አንድ መምህር ደመወዙን ቆጥቦ፣ ተበድሮ፣ ከቤተሰቡ ተለምኖ 25 በመቶ ቅድመ ክፍያ ከፈለ። ከዚያ ዋጋው ተቀየረ። ገንዘቡን ሲጠይቅ ደግሞ “አይመለስም” ተባለ።

ዋዜማ እንደዘገበው፣ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የመንግሥት ሠራተኞች የማኅበር ቤት ግንባታ መነሻ ዋጋ ከ35 ሺህ ብር ወደ 50 ሺህ ብር በካሬ ሜትር ከፍ እንዲል ተወስኗል።

በአዲስ አበባ በግንባታ ላይ ያለ የመኖሪያ ሕንፃ። (ምሳሌያዊ ፎቶ — የተጠቀሱት ማኅበራት ግንባታ አይደለም።)
ፎቶ፦ The Chroniclers via Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

📌 በአጭሩ

• 💰 የዋጋ ለውጥ፦ ከ35,000 ብር በካሬ (ታኅሣሥ 2017 ዓ.ም) ወደ 50,000 ብር (በመስከረም 2018 ዓ.ም በተከለሰው ተመን)።
• 📄 ደብዳቤው፦ ከቤቶች ልማትና አስተዳደር ቢሮ ወደ ከተማ አስተዳደሩ ኅብረት ሥራ ኮሚሽን፤ በምክትል ኃላፊ ዶ/ር መኰንን ጥበቡ ቸኰል ተፈርሟል።
• 👨‍🏫 ተጎጂዎች፦ 6,194 መምህራን፣ በ57 ማኅበራት (እያንዳንዱ 100–110 አባላት) ተደራጅተው መሬት በነፃ ተረክበዋል።
• 🏗️ አሠራሩ፦ 25% ቅድመ ክፍያ በራስ፣ 75% በባንክ ብድር። መሬቱ ከከተማ አስተዳደሩ በነፃ።
• 📊 የጥናት ተመን፦ አዲስ አበባ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ዩኒቨርሲቲ ያቀረበው ወቅታዊ ተመን እስከ 82,000 ብር በካሬ ይደርሳል።
• 🚫 ቅሬታ፦ ገንዘባቸው እንዲመለስ የጠየቁ መምህራን “መመለስ አይቻልም” ተብለዋል።
• 🗓️ ፕሮጀክቱ የተጀመረው፦ ጥር 27 ቀን 2018 ዓ.ም፣ ከንቲባ አዳነች አቤቤ በተገኙበት፣ በለሚ ኩራ ክፍለ ከተማ።

🧮 ቁጥሮቹ በትክክል ምን ማለት ናቸው?

“በካሬ 15 ሺህ ብር ጨመረ” ሲባል ትንሽ ሊመስል ይችላል። በአንድ ቤት ላይ ሲሰላ ግን የተለየ ነው። አንድ የ60 ካሬ ሜትር ቤት እንውሰድ፦

• 🔵 በ35,000 ብር በካሬ፦ 60 × 35,000 = 2,100,000 ብር። የ25% ቅድመ ክፍያ = 525,000 ብር።
• 🟠 በ50,000 ብር በካሬ፦ 60 × 50,000 = 3,000,000 ብር። ጭማሪው 900,000 ብር — ማለት +43%።
• 🔴 በ82,000 ብር በካሬ (የጥናቱ ተመን)፦ 60 × 82,000 = 4,920,000 ብር። ከመጀመሪያው +134%።

አሁን ትልቁ ነጥብ ይምጣ። ብዙ ሰው የማያስተውለው ይህ ነው፦

መምህሩ የከፈለው 525,000 ብር የአሮጌው ዋጋ 25 በመቶ ነበር። አዲሱ ዋጋ 3 ሚሊዮን ብር ሲሆን ግን፣ ያ ተመሳሳይ ገንዘብ የአዲሱ ዋጋ 17.5 በመቶ ብቻ ይሆናል።

ማለት ሁለት ችግር በአንድ ጊዜ ተፈጠረ፦

• ① ተጨማሪ ቅድመ ክፍያ መጠየቁ አይቀርም — ወደ 25 በመቶ ለመድረስ።
• ② የብድሩ መጠንም ያድጋል — ማለት ወርሃዊ ተመላሽ ክፍያው ይጨምራል።

ለአንድ የመንግሥት መምህር ደመወዝ ይህ ትንሽ ልዩነት አይደለም። ለዚህ ነው አንዳንድ ማኅበራት ግንባታውን ያቆሙት፤ ሌሎችም “ዋጋው ሳይለይ አንጀምርም” ያሉት።

ማስታወሻ፦ እነዚህ ስሌቶች 60 ካሬ ሜትርን እንደ ምሳሌ ወስደው የተሠሩ ናቸው። የእያንዳንዱ ቤት ስፋትና ደረጃ ስለሚለያይ ትክክለኛው ቁጥር ይለያያል።

😟 የመምህራኑ ቅሬታ

የማኅበራቱ ኮሚቴዎች ለዋዜማ ያሉት ነገር ግልጽ ነው፦

• ቅድመ ክፍያውን ሲፈጽሙ ተበድረውና ከቤተሰብ ተረድተው ነው። ከወርሃዊ ደመወዛቸው ብቻ አልቻሉም።
• ዋጋው ሳይጨምር ቤቱ ተገንብቶ እንደሚሰጣቸው አምነው ነው የገቡት።
• አዲሱን ተመን “የተጋነነ” ብለውታል።
• ጭማሪው የሪል እስቴት አልሚዎች ከሚጠይቁት ዋጋ ጋር ተቀራራቢ መሆኑን ይጠቅሳሉ — ይህ ደግሞ መሬቱ በነፃ የተሰጠበትን ዓላማ ያሳጣል።
• ገንዘባቸው እንዲመለስ የጠየቁ “አይቻልም” ተብለዋል።

የአብዛኞቹ ማኅበራት ግንባታ ገና መሠረት በማውጣት ደረጃ ላይ ነው።

🏛️ የከተማ አስተዳደሩ ምላሽ

ስማቸው እንዳይጠቀስ የጠየቁ የከተማ አስተዳደሩ ኃላፊ ለዋዜማ የሰጡት ማብራሪያ ይህ ነው፦

• የቀረበው “መነሻ ዋጋ” እንጂ አጠቃላይ የግንባታ ዋጋ አይደለም።
• አንዳንድ መምህራን “መንግሥት ገንብቶ ያስረክበናል” የሚል የተሳሳተ ግንዛቤ ነበራቸው። እውነታው ግን ማኅበራቱ ራሳቸው ነው የሚገነቡት።
• የከተማ አስተዳደሩ ሚና፦ መሬት በነፃ ማቅረብ፣ ዲዛይንና ቁጥጥር ማገዝ፣ የ75% የባንክ ብድር ማመቻቸት። ዋጋ የመወሰን ሚና የለውም።
• ዋጋውን የሚወስኑት፦ የተመረጠው ዲዛይን፣ የግብዓት ደረጃ፣ የቦታው ሁኔታ፣ እና የወቅቱ የግንባታ ግብዓት ዋጋ።
• አስተዳደሩ የዩኒቨርሲቲውን የተሻሻለ ተመን ማረጋገጫ አልሰጠውም።
• ከሩብ ዓመታዊ የግብዓት ዋጋ ተመን ጋር ለማጣጣም ጥረት እንደሚደረግ ገልጸዋል።

ቢሮው ለማኅበራቱ በቃል ደረጃ የቀድሞውንና አዲሱን ዋጋ ለማቀራረብ እንደሚሞክር መልስ መስጠቱን ኮሚቴዎቹ ተናግረዋል።

⚖️ የሁለቱም ወገን ነጥብ — በሐቀኝነት

ይህ ጉዳይ ቀላል “ማን ጥፋተኛ ነው” የሚል አይደለም። ሁለቱም ወገን የሚያዝበት ነጥብ አለው።

የአስተዳደሩ ነጥብ ትክክል የሆነበት፦ የግንባታ ግብዓት ዋጋ በእውነት ጨምሯል። ሲሚንቶ፣ ብረት፣ የሰው ኃይል — ሁሉም። መንግሥት የገበያ ዋጋን መቆጣጠር አይችልም። “መነሻ ዋጋ” ማለት በእርግጥ የመጨረሻ ዋጋ ማለት አይደለም።

የመምህራኑ ነጥብ ትክክል የሆነበት፦ ሰዎች የገንዘብ ውሳኔ የሚያደርጉት በተነገራቸው ቁጥር ላይ ተመሥርተው ነው። 25 በመቶ ተበድረው ከከፈሉ በኋላ ዋጋው በ43 በመቶ ሲጨምር — እና ገንዘቡም መመለስ ካልቻለ — ምርጫ አልባ ይሆናሉ። ወደፊትም መክፈል አይችሉም፤ ወደኋላም መውጣት አይችሉም።

ትክክለኛው ጥያቄ ይህ ነው፦ “መነሻ ዋጋ” መሆኑ ሲነገራቸው ምን ያህል ግልጽ ተደርጎ ነበር? እና ገንዘብ ተመላሽ ስለማይሆን አስቀድሞ ተነግሯቸው ነበር? ይህ የግልጽነት ጥያቄ ነው።

🔗 ከሌላው የቤት ችግር ጋር

ይህ ብቻውን የቆመ ጉዳይ አይደለም። በዚሁ ሳምንት ውስጥ፦

• ፍርድ ቤት የኖህ ሪል እስቴት 32 ቤቶችን አገደ — እዚያም ዋናው ቅሬታ ከክፍያ በኋላ የመጣ የዋጋ ጭማሪ ነው።
• የቤት ብድር መልሶ ማጠናከሪያ ተቋም ሊቋቋም ነው — ግን ብድር ብቻውን የግንባታ ወጪን አይቀንስም።

ሦስቱም ወደ አንድ ነጥብ ይመራሉ፦ የኢትዮጵያ የቤት ችግር የገንዘብ እጥረት ብቻ አይደለም። የግንባታ ወጪና የውል ግልጽነት ጭምር ነው። ብድር ብታገኝም ዋጋው ካልተረጋጋ ወይም ውሉ ካልጠበቀህ ችግሩ አይፈታም።

🛡️ በማኅበር ቤት ውስጥ ካለህ — ተግባራዊ ምክር

• 1. ሰነድህን ሁሉ ሰብስብ። የቅድመ ክፍያ ደረሰኝ፣ የማኅበሩ ቃለ ጉባኤ፣ የተነገረህ የዋጋ ስሌት፣ የደብዳቤ ልውውጥ። አንዱም አትጣል።
• 2. በጽሑፍ ጠይቅ። በቃል የተሰጠ መልስ ማስረጃ አይሆንም። ጥያቄህን በደብዳቤ አስገባና ቅጂ ያዝ።
• 3. በማኅበር ተንቀሳቀስ። አንድ ግለሰብ ሲጠይቅ ክብደት የለውም። 57 ማኅበራት አብረው ሲጠይቁ ግን ይለያል።
• 4. ትክክለኛውን ቁጥር አስላ። አዲሱ ዋጋ በያንተ ቤት ስፋት ላይ ስንት እንደሚያደርስ አስልተህ ወርሃዊ ተመላሽ ክፍያውን ተመልከት። ስሜት ሳይሆን ቁጥር ይመራህ።
• 5. የሕግ ምክር ጠይቅ። በተለይ ስለ ተመላሽ ገንዘብ። በማኅበር ስም አንድ ጠበቃ መቅጠር በአባል ሲከፋፈል ውድ አይሆንም።

🔭 መደምደሚያ

ይህ ፕሮጀክት የተጀመረው በጎ ዓላማ ይዞ ነው — መምህራንና የጤና ባለሙያዎች ለዓመታት ላነሱት የደመወዝና የጥቅማ ጥቅም ጥያቄ ምላሽ ለመስጠት።

ግን አንድ ትምህርት አለ፦ የመንግሥት ድጋፍ ፕሮግራም ስኬቱ የሚለካው በተሰጠው መሬት ሳይሆን፣ ተጠቃሚው በመጨረሻ ቤቱን መግዛት በመቻሉ ነው።

መሬቱ በነፃ ተሰጥቷል። ዲዛይኑ ተዘጋጅቷል። ብድሩ ተመቻችቷል። ግን ዋጋው ከመምህሩ ደመወዝ በላይ ከሆነ — ቤቱ አልተሠራም ማለት ነው።

---

In brief (English): Addis Ababa has raised the base construction price for civil servants' cooperative housing from 35,000 birr per m² to 50,000 birr per m², according to a letter from the city's Housing Development and Administration Bureau signed by deputy head Dr Mekonnen Tibebu Chekol. Under the scheme, 6,194 teachers organised into 57 associations received free land and paid a 25% deposit, with 75% to be covered by bank loans. A subsequent costing study by Addis Ababa Science and Technology University — which also produced the designs — puts current construction costs as high as 82,000 birr per m². Teachers who requested refunds after learning of the revision were reportedly told refunds are not possible; some associations have halted construction, most of which is still at foundation stage. A city official, speaking anonymously, said the administration only sets a starting price and has no role in determining final construction costs, adding that some participants wrongly believed the government would build and hand over the units. For a 60 m² unit the change means a rise from roughly 2.1m to 3.0m birr (+43%), or 4.9m birr (+134%) at the study's higher figure — and because deposits were calculated on the old price, that payment now represents only about 17.5% rather than 25%.

ምንጭ / Source: ዋዜማ (Wazema Radio)። ስሌቶቹ በቢና ዜና የተሠሩ ምሳሌያዊ ሂሳቦች ናቸው። ይህ ጽሑፍ የመረጃ ዓላማ ብቻ ያለው ሲሆን የሕግ ወይም የፋይናንስ ምክር አይደለም።