ቴሌብር እና M-Pesa — የኢትዮጵያ የሞባይል ገንዘብ ፉክክር ወዴት እያመራ ነው?

ታክሲ ውስጥ «ቴሌብር አለህ?» የሚለው ጥያቄ ዛሬ እንደ ሰላምታ ሆኗል። ከጥቂት ዓመታት በፊት ኪስ ውስጥ ጥሬ ገንዘብ ከሌለ መንቀሳቀስ የማይታሰብ ነበር — ዛሬ ስልክዎ ራሱ ኪስዎ ነው። ከጀርባ ግን ሁለት ግዙፍ ተቋማት ለገበያው እየተፋለሙ ነው።

ቴሌብር — የቤት ሜዳ ተጫዋች

በ2013 ዓ.ም. (2021) በኢትዮ ቴሌኮም የተጀመረው ቴሌብር፣ ኩባንያው እንደሚገልጸው ከ50 ሚሊዮን በላይ ተመዝጋቢ አልፏል። ጥንካሬው ተደራሽነቱ ነው — ከመብራት ክፍያ እስከ የመንግሥት አገልግሎቶች፣ ከነዳጅ እስከ የሱቅ ግብይት፣ ቴሌብር የማይገባበት ቦታ ጠፍቷል። የኢትዮ ቴሌኮም አውታረ መረብ ባለበት ሁሉ እሱም አለ ማለት ይቻላል።

M-Pesa — ልምድ ያለው እንግዳ

በኬንያ በ1999 ዓ.ም. (2007) ተወልዶ የአፍሪካን የሞባይል ገንዘብ ታሪክ የቀየረው M-Pesa፣ በሳፋሪኮም በኩል ወደ ኢትዮጵያ የገባው በ2015 ዓ.ም. (2023) ነው። ዘግይቶ ቢመጣም ባዶ እጁን አልመጣም — የ15 ዓመታት የገበያ ልምድ፣ የተፈተነ ቴክኖሎጂ እና ለነጋዴዎች የተመቻቸ አሠራር ይዞ ነው።

ፉክክሩ ለእርስዎ ምን ይጠቅማል?

ሁለት ጠንካራ ተፎካካሪዎች ባሉበት ገበያ አሸናፊው ደንበኛው ነው። የአገልግሎት ክፍያዎች እየተስተካከሉ፣ ወኪሎች እየበዙ፣ አዳዲስ አገልግሎቶች (ብድር፣ ቁጠባ፣ ኢንሹራንስ) እየተጨመሩ ይሄዳሉ። ለነጋዴዎችም ደንበኛ በሁለቱም መክፈል መቻሉ ሽያጭን ያሳድጋል።

ወደፊት መታየት ያለበት

የሁለቱ ስርዓቶች መተሳሰር (ከቴሌብር ወደ M-Pesa በቀጥታ መላክ)፣ የነጋዴዎች የክፍያ ተቀባይነት መስፋፋት፣ እና የገጠር ተደራሽነት። እነዚህ ሦስቱ በተሳኩ ቁጥር ኢትዮጵያ ወደ ጥሬ-ገንዘብ-አልባ ኢኮኖሚ አንድ እርምጃ ትጠጋለች።