ስምንቱ የAI ሞዴል ዓይነቶች — LLM፣ SLM፣ VLM፣ MLM፣ LCM፣ LAM፣ MoE እና SAM በአማርኛ

ስለ AI ሲነገር ብዙ ጊዜ እንደ አንድ ነገር ይታሰባል። በተግባር ግን የተለያዩ ሥራዎችን ለመሥራት የተለያዩ የሞዴል ዓይነቶች አሉ፤ ልዩነታቸውን ማወቅ ለንግድም ሆነ ለመንግሥት ተቋም የትኛውን መጠቀም እንዳለበት ለመወሰን ይረዳል። ከዚህ በታች ስምንቱ ዋና ዋና ዓይነቶች፣ እያንዳንዱ የሚሠራበት መንገድና የሚመጥነው ሥራ ቀርቧል።

1. LLM — ትልቅ የቋንቋ ሞዴል (Large Language Model)

ዛሬ በብዛት የሚታወቀው ዓይነት ነው። ጽሑፍ ይቀበላል፤ ወደ ቁርጥራጭ (tokens) ይከፍላል፤ ወደ ቁጥራዊ ውክልና (embedding) ይለውጣል፤ በትራንስፎርመር አልፎ መልስ ይሰጣል። ለጥያቄና መልስ፣ ለማጠቃለል፣ ለትርጉምና ለጽሑፍ ማዘጋጀት ይጠቅማል። ቢኒ የሚሠራው በዚህ ዓይነት ነው።

2. SLM — ትንሽ የቋንቋ ሞዴል (Small Language Model)

ተመሳሳይ ሥራ ይሠራል፤ ልዩነቱ መጠኑ ነው። በሞዴል ማሳነስ (quantization) እና በማስታወሻ ቁጠባ ተዘጋጅቶ በአንድ ስልክ ወይም በትንሽ አገልጋይ ላይ መሥራት ይችላል። ለኢትዮጵያ ሁኔታ ይህ ትልቅ ትርጉም አለው፦ ኢንተርኔት በሌለበት ወይም ውድ በሆነበት ቦታ፣ ሞዴሉ ራሱ መሣሪያው ውስጥ ከሆነ አገልግሎቱ አይቋረጥም።

3. VLM — የምስልና ቋንቋ ሞዴል (Vision-Language Model)

ምስልና ጽሑፍን አብሮ ይቀበላል። ምስሉ በራሱ ኢንኮደር፣ ጽሑፉ በራሱ ኢንኮደር አልፈው በአንድ መገናኛ ላይ ይጣመራሉ። "ይህ ሰነድ ምን ይላል?"፣ "በዚህ ፎቶ ላይ ያለው ሰሌዳ ቁጥር ስንት ነው?" ለሚሉ ሥራዎች ይጠቅማል። የተጻፈ ሰነድ ፎቶ አንስቶ ለማስነበብ የሚሞከርበት አገር ውስጥ ጥቅሙ ግልጽ ነው።

4. MLM — የተሸፈነ ቃል ሞዴል (Masked Language Model)

በጽሑፉ ውስጥ አንዳንድ ቃላት ተሸፍነው ሞዴሉ እንዲገምታቸው ተደርጎ የሠለጠነ ዓይነት ነው። ከቃሉ በፊትና በኋላ ያለውን አውድ አብሮ ስለሚያይ (bidirectional) ለመፈለጊያ፣ ለመደብ ለመለየትና ለስሜት ትንተና ተመራጭ ነው። መልስ ከመጻፍ ይልቅ መረዳት ላይ ያተኩራል።

5. LCM — የሐሳብ ሞዴል (Large Concept Model)

ከቃል ይልቅ በሐሳብ ደረጃ የሚሠራ አዲስ አቅጣጫ ነው። ጽሑፉ ወደ ዓረፍተ ነገሮች ተከፍሎ እያንዳንዱ ዓረፍተ ነገር እንደ አንድ ሐሳብ ተወክሎ ይሠራበታል። ዓላማው ከቋንቋ ነፃ የሆነ ውክልና መፍጠር ነው፤ ይህ ከተሳካ ለአማርኛና ለኦሮምኛ ያሉ ቋንቋዎች ጥቅሙ ከፍ ያለ ነው።

6. LAM — የተግባር ሞዴል (Large Action Model)

መልስ ከመስጠት አልፎ ተግባር የሚፈጽም ዓይነት ነው። ሁኔታውን ይገነዘባል፤ ተጠቃሚው ምን ማድረግ እንደፈለገ ይለያል፤ ሥራውን ወደ ደረጃዎች ከፋፍሎ ይፈጽማል። ትኬት መያዝ፣ ቅጽ መሙላት፣ ትእዛዝ ማስተላለፍ የመሳሰሉት እዚህ ውስጥ ይገባሉ። ጥንቃቄ የሚያስፈልገውም እዚህ ጋር ነው — ተግባር የሚፈጽም ሥርዓት ሲሳሳት ውጤቱ ከተሳሳተ መልስ ይከብዳል።

7. MoE — የባለሙያዎች ጥምረት (Mixture of Experts)

አንድ ትልቅ ሞዴል ሁሉንም ከመሥራት ይልቅ በውስጡ በርካታ "ባለሙያ" ክፍሎች ይኖሩታል፤ አንድ አስተላላፊ (router) እያንዳንዱን ጥያቄ ለሚመለከተው ክፍል ይመድባል። በዚህም ትልቅ አቅም እየተያዘ የሚሠራው ክፍል ትንሽ ስለሆነ ወጪና ፍጥነት ይሻሻላል። ዛሬ በገበያ ላይ ያሉ ብዙዎቹ ትልልቅ ሞዴሎች በዚህ መንገድ የተሠሩ ናቸው።

8. SAM — የምስል ክፍፍል ሞዴል (Segment Anything Model)

በአንድ ምስል ውስጥ ያለን ነገር ለይቶ የሚቆርጥ ሞዴል ነው። ምስሉና ጥቆማው (prompt) ተቀብሎ የነገሩን ድንበር ይሰጣል። ለካርታ ሥራ፣ ለእርሻ ምስል ትንተና፣ ለሕክምና ምስልና ለሰነድ ማንበብ ይጠቅማል።

ታዲያ ለኢትዮጵያ ተቋም የትኛው?

መልሱ "ትልቁ" አይደለም። ሥራው ላይ ይወሰናል፦

• ደንበኛ መመለስ፣ ሰነድ ማጠቃለል፣ በአማርኛ መጻፍ — LLM።
• ኢንተርኔት በሌለበት ወይም ወጪ በሚያሳስብበት — SLM።
• ፎቶ የተነሳ ሰነድ ማንበብ — VLM።
• መፈለጊያና መደብ መለየት — MLM።
• ሥርዓቱ ራሱ እርምጃ እንዲወስድ — LAM፤ ሆኖም ሰው የሚያረጋግጥበት ደረጃ ሳይኖር አይደለም።

ቢናስማርት ዛሬ የሚጠቀመው ለመልስ LLM ሲሆን፣ ሰነድ መፈለጊያው ግን በራሱ አገልጋይ ላይ የሚሠራ የራሱ የውክልና ሞዴል ነው። ይህም ማለት የደንበኛ ሰነድ ለመፈለግ ወደ ውጭ አይላክም። ይህ የቴክኒክ ምርጫ ብቻ ሳይሆን የመረጃ ባለቤትነት ጉዳይ ነው።

ይህ ጽሑፍ የሞዴል ዓይነቶችን ለማስተዋወቅ የተዘጋጀ ነው፤ የየትኛውም ኩባንያ ምርት ማስተዋወቂያ አይደለም። ስሞቹ በምህንድስና መስክ የተለመዱ የጋራ መጠሪያዎች ናቸው።