The 5 Design Patterns of AI Agents — Explained With One Shop in Merkato

ሰላም። ተቀመጥ። ዛሬ ከሁሉ የምወደውን ትምህርት እናስተምራለን — ምክንያቱም አንድ ምሳሌ ብቻ ስለሚያስፈልገን። ☕

አንድ ጥያቄ

ቤት ስትሠራ ለሁሉም ክፍል አንድ ዓይነት በር ታስገባለህ? የመኝታ ቤት በር፣ የመታጠቢያ ቤት በር፣ የግቢ በር — ሁሉም አንድ?

አይደለም። የግቢ በር ጠንካራ ብረት ነው። የመኝታ ቤት በር ቀላል እንጨት። በሩ የሚወሰነው ከጀርባው ባለው ነገር ነው።

AI ኤጀንትም እንደዚያ ነው። ብዙ ሰው “ኤጀንት” ሲል አንድ ነገር ያስባል። እውነታው ግን አምስት የተለያዩ ቅርጾች አሉ — እና የመረጥከው ቅርጽ ሦስት ነገር ይወስናል፦

• ⚡ ፍጥነት — በሰከንድ ወይስ በደቂቃ ይመልሳል?
• 💵 ወጪ — አንድ ጥሪ ወይስ ሃያ ጥሪ?
• 🛡️ እምነት — ውጤቱን ሳታረጋግጥ ልትጠቀምበት ትችላለህ?

በስለ MCP፣ RAG እና Skills በጻፍነው ጽሑፍ ኤጀንት ምን እንደሚያስፈልገው አየን። ዛሬ ደግሞ እንዴት እንደሚደራጅ እናያለን።

🏪 ምሳሌያችን — “ሰላም የግንባታ ዕቃ”

ትዝ ይልሃል? በመርካቶ ያለው ሱቅ። ባለቤቱ ለሱቁ AI ረዳት ሠራ። አሁን ደንበኞች የተለያዩ ጥያቄ ይልኩለታል።

አምስቱን ንድፎች በአምስት የተለያዩ ጥያቄዎች እናያለን። ጥያቄው ሲከብድ ንድፉም ይከብዳል። ተከታተለው።

---

1️⃣ ነጠላ ጥሪ (Single-Shot)

ጥያቄው፦ ደንበኛ ጻፈ፦ “ትናንት የገዛሁት ሲሚንቶ ተሰነጣጥቆ ነው የመጣው!”

ረዳቱ ማድረግ ያለበት አንድ ነገር ብቻ ነው፦ ይህ መልእክት ቅሬታ ነው? ጥያቄ ነው? ትእዛዝ ነው? መድብና ወደ ትክክለኛው ሰው አስተላልፍ።

እንዴት ይሠራል፦ መልእክቱ ገባ → ሞዴሉ አንድ ጊዜ አየው → “ቅሬታ” ብሎ መለሰ። ያ ብቻ። ዙር የለም፤ መሣሪያ የለም፤ ማሰብ የለም።

ለምን ጥሩ ነው፦ በጣም ፈጣን። በጣም ርካሽ። ቀላል።

የት ይሠራል፦ መመደብ፣ መረጃ ማውጣት፣ ማጠቃለል፣ መተርጎም፣ ቅርጸት መቀየር። “ይህን ደንበኛ ቅሬታ ወደ የተደራጀ ሠንጠረዥ ቀይረው” — ነጠላ ጥሪ።

የመምህር ማስታወሻ፦ 70% የሚሆነው ሥራ እዚህ ላይ ያበቃል። ብዙ ሰው ወዲያውኑ ወደ ውስብስቡ ይሮጣል። አይሮጥ። 🙂

---

2️⃣ የ ReAct ዙር (Reason + Act)

ጥያቄው፦ “ባለ 12 ሚሜ ብረት አላችሁ? ስንት ነው? እስከ ቅዳሜ ማድረስ ትችላላችሁ?”

አሁን ነጠላ ጥሪ አይበቃም። ረዳቱ ስቶክ ማየት፣ ዋጋ ማየት፣ የማድረስ መርሐ ግብር ማየት አለበት። ሦስት የተለያዩ ቦታዎች።

እንዴት ይሠራል፦ ዙር ነው፦

• አስብ፦ “መጀመሪያ ስቶክ ማየት አለብኝ”
• ሥራ፦ የስቶክ ዳታቤዙን ጠይቅ
• ተመልከት፦ “አለ — 40 ብረት”
• አስብ፦ “አሁን ዋጋ”
• ሥራ፦ የዋጋ ዝርዝሩን ጠይቅ
• … ግቡ ተመታ? አዎ → መልስ ስጥ

ስሙ ReAct ነው — Reason (አስብ) + Act (ሥራ)። ወስን፣ ሥራ፣ ተመልከት፣ ድገም — ግቡ እስኪመታ።

የት ይሠራል፦ መሣሪያ የሚጠቀም ማንኛውም ሥራ — ፍለጋ፣ የዳታቤዝ ጥያቄ፣ API ጥሪ፣ ችግር መፍታት።

ጥንቃቄ፦ ዙሩ መቆሚያ ያስፈልገዋል። አለበለዚያ ኤጀንቱ ለዘላለም ይዞራል — ገንዘብህንም ይበላል። 😅 “ቢበዛ 10 ዙር” ብለህ ገድብ።

---

3️⃣ አቅድ-አስፈጽም (Planner-Executor)

ጥያቄው፦ ባለቤቱ ራሱ ጠየቀ፦ “የነሐሴን የሽያጭ ሪፖርት አዘጋጅ — በምርት፣ በደንበኛ፣ በሳምንት፤ ከሐምሌ ጋር አነጻጽር፤ ግራፍ ጨምር።”

ይህ ትልቅ ሥራ ነው። አንድ ዙር አይበቃም። ግን የሚገርመው — ወደ ክፍሎች ይከፋፈላል።

እንዴት ይሠራል፦ ሁለት ሚና፦

• አቅጂው (Planner)፦ ሥራውን ያያል፤ ዕቅድ ይጽፋል፦ ① የነሐሴ መረጃ አውጣ ② የሐምሌ መረጃ አውጣ ③ በምርት አጠቃልል ④ በደንበኛ አጠቃልል ⑤ አነጻጽር ⑥ ግራፍ ሥራ ⑦ ሪፖርት ጻፍ።
• አስፈጻሚዎቹ (Executors)፦ እያንዳንዱን ክፍል ይሠራሉ — አንዳንዶቹ በአንድ ጊዜ፤ ምክንያቱም ① እና ② እርስ በርስ አይጠባበቁም።
• ማዋሃድ፦ ውጤቶቹ ተሰብስበው አንድ ሪፖርት ይሆናሉ።

ልዩነቱ ከ ReAct፦ ReAct እየሄደ ያስባል። አቅድ-አስፈጽም መጀመሪያ ያስባል፤ ከዚያ ይሠራል። ልክ ግንባታ ከመጀመር በፊት ንድፍ እንደመሥራት።

የት ይሠራል፦ ረጅም፣ ባለብዙ ደረጃ ሥራ። ምርምር። ሪፖርት። ወደ ገለልተኛ ክፍሎች የሚከፈል ማንኛውም ነገር።

---

4️⃣ ራስ-ተቺ (Reflexive)

ጥያቄው፦ “ለአዲሱ የሴራሚክ ንጣፍ የፌስቡክ ማስታወቂያ ጻፍ — ጥሩ ይሁን።”

እዚህ ጋ ጥያቄው መሣሪያ አይፈልግም። ጥራት ይፈልጋል። እና የመጀመሪያው ረቂቅ ብዙ ጊዜ ጥሩ አይደለም — በክፍል 3 እንዳልነው።

እንዴት ይሠራል፦

• ፍጠር፦ የመጀመሪያ ረቂቅ
• ተች፦ ሞዴሉ ራሱን ይጠይቃል — “ይህ አሰልቺ ነው? ዋጋው ተጠቅሷል? ጥሪ አለው?”
• አሻሽል፦ በትችቱ መሠረት ደግሞ ይጽፋል
• በቂ ነው? አይ → ድገም። አዎ → አስረክብ

ልክ ጸሐፊ ጽፎ፣ አንብቦ፣ አርሞ፣ እንደገና እንደሚያነብ።

የት ይሠራል፦ ጽሑፍ፣ ኮድ፣ ውስብስብ ማብራሪያ — ጥራት ከፍጥነት የሚበልጥበት ቦታ።

⚠️ ግን ትልቅ ጥንቃቄ፦ ራስ-ተቺ ጥራትን ያሻሽላል — እውነትን ግን አያረጋግጥም። ሞዴሉ የተሳሳተ ቁጥር ጽፎ፣ ራሱን ተችቶ፣ ያንኑ የተሳሳተ ቁጥር በሚያምር አገላለጽ ሊደግመው ይችላል። በክፍል 4 እንዳየነው — በራስ መተማመን እውነት አይደለም። ለዚያ አምስተኛው ንድፍ ያስፈልጋል።

---

5️⃣ በአረጋጋጭ የተጠበቀ (Verifier-Gated)

ጥያቄው፦ “ለደንበኛ ዳዊት 45,000 ብር ተመላሽ አድርግ።”

አሁን ተጠንቀቅ። ይህ ገንዘብ ነው። ስህተት ካለ ተመልሶ አይመጣም።

እንዴት ይሠራል፦ ኤጀንቱ ብቻውን አይወስንም። ገለልተኛ አረጋጋጭ አለ፦

• ኤጀንት፦ “ተመላሽ 45,000 ብር ለዳዊት” ብሎ ያቀርባል — አይፈጽምም
• አረጋጋጭ ይፈትሽ፦ ዳዊት እውነተኛ ደንበኛ ነው? ✓ · 45,000 ብር ግዢ ነበረው? ✓ · ተመላሽ በሠላሳ ቀን ውስጥ ነው? ✓ · ከ50,000 ብር በላይ ከሆነ የሰው ፈቃድ ያስፈልጋል — 45,000 ስለሆነ አይፈልግም ✓
• ሁሉም ✓፦ ተፈጸመ። አንዱ ✗፦ ተከልክሎ ወደ ሰው ተላለፈ።

ወሳኙ ነጥብ፦ አረጋጋጩ ሞዴል መሆን የለበትም። ብዙ ጊዜ ተራ ደንብ ነው — “ከ50,000 በላይ አይፈቀድም” የሚል ኮድ። ወይም ሌላ ሥርዓት። ወይም ሰው። ዋናው ነገር ከኤጀንቱ ነጻ መሆኑ ነው። ራሱን የሚፈትሽ ኤጀንት አረጋጋጭ አይደለም — ራስ-ተቺ ነው። ልዩነቱ ትልቅ ነው።

የት ይሠራል፦ ክፍያ፣ ተመላሽ፣ የተጠቃሚ ፈቃድ፣ ሕጋዊ ተገዢነት፣ ወደ ውጭ የሚላክ ማንኛውም ነገር። ስህተቱ እውነተኛ ውጤት ያለው ቦታ ሁሉ።

ይህ በክፍል 7 ስለ ድርብ ፈቃድ ካልነው ጋር አንድ ሐሳብ ነው — ግን በኮድ የተጻፈ።

---

📊 አምስቱ በአንድ ሠንጠረዥ

• 1. ነጠላ ጥሪ — ፈጣን · ርካሽ · ለመመደብና ለማጠቃለል
• 2. ReAct ዙር — መካከለኛ · መሣሪያ ይጠቀማል · ለፍለጋና ለችግር መፍታት
• 3. አቅድ-አስፈጽም — ዘገምተኛ · ውድ · ለረጅም ባለብዙ ደረጃ ሥራ
• 4. ራስ-ተቺ — ዘገምተኛ · ጥራት ያሻሽላል · እውነት አያረጋግጥም
• 5. አረጋጋጭ — ተጨማሪ ንብርብር · ለገንዘብና ለሕግ · ስህተት ውድ ሲሆን

🧱 እውነተኛው ምሳሌ፦ ሁሉም አንድ ላይ

እዚህ ጋ ብዙ ሰው የሚሳሳተው ነጥብ ይመጣል። አንዱን አትመርጥም። ትደራርባቸዋለህ።

ከባድ የሆነ የሱቅ ረዳት እንዲህ ይመስላል፦

• 🎯 ከላይ አቅጂ — ትልቁን ሥራ ይከፋፍላል
• 🔁 በመሃል ReAct ዙር — እያንዳንዱን ክፍል ይሠራል
• 🧠 ማስታወሻ (memory) — ደንበኛው ትናንት ምን እንዳለ ይይዛል
• 🪞 ራስ-ተቺ — የመጨረሻውን ጽሑፍ ያሻሽላል
• 🛡️ አረጋጋጭ — ገንዘብ የሚነካውን ሁሉ ይጠብቃል

ልክ ቤት እንደሆነ፦ መሠረት፣ ግድግዳ፣ ጣሪያ፣ በር። አንዱ ብቻ ቤት አይሆንም።

❗ ወርቃማው ሕግ

ሁሉንም ረሳኸው እንበል። ይህን ግን ያዝ፦

ንድፉን ከሥራው ጋር አዛምድ። ውስብስብነት ጨምር — ግን ቦታውን ሲያገኝ ብቻ።

“ቅሬታ ነው ወይስ ጥያቄ” ለመመደብ አቅድ-አስፈጽም መሥራት… የመኝታ ቤት በር በብረት እንደ መሥራት ነው። ይሠራል። ግን ውድ፣ ዘገምተኛና አላስፈላጊ። 😄

በተቃራኒው፦ 45,000 ብር ተመላሽ በነጠላ ጥሪ መፍቀድ — የግቢ በር በካርቶን እንደ መሥራት ነው። 😬

🇪🇹 ለኢትዮጵያ ገንቢዎች

1. ከ 1 ጀምር። ሁልጊዜ። የመጀመሪያው ኤጀንትህ ነጠላ ጥሪ ይሁን። ሲሠራ ብቻ 2 ጨምር። ብዙ ሰው ከ 3 ይጀምርና በወጪና በስህተት ይጠፋል።

2. ወጪን አስብ። ReAct ዙር 10 ጥሪ ማለት 10 እጥፍ ወጪ ማለት ነው። በአማርኛ ደግሞ የቶከን ቀረጥ ስላለ ይበልጥ ውድ ነው። ዙርህን ገድብ።

3. አረጋጋጩ ኮድ ይሁን፤ AI አይሁን። “ከ50,000 በላይ አይፈቀድም” የሚል አምስት መስመር ኮድ ከሞዴል በላይ ታማኝ ነው። ርካሽም ነው። ገንዘብ የሚነካ ሁሉ በተራ ደንብ ይጠበቅ።

4. ትልቁ ዕድል፦ ብዙ የኢትዮጵያ ንግዶች ንድፍ 1 እና 2 ብቻ ያስፈልጋቸዋል — የደንበኛ መልእክት መመደብ፣ ስቶክ ማየት፣ ዋጋ መመለስ። ያ የሚሸጥ አገልግሎት ነው። አቅድ-አስፈጽም ሳትሠራ ገቢ ማግኘት ትችላለህ።

🎓 ማጠቃለያ

ተማሪዎቼን የምጠይቃቸው አንድ ጥያቄ አለ፦ “ይህ ሥራ ቢሳሳት ምን ይሆናል?”

• ምንም → ነጠላ ጥሪ
• ደንበኛ ይናደዳል → ReAct ወይም ራስ-ተቺ
• ገንዘብ ይጠፋል → አረጋጋጭ። ያለ ጥያቄ።

ንድፉን የሚወስነው የስህተቱ ዋጋ ነው። ሁልጊዜ። 🙂

---

In brief (English): AI agents come in five architectural patterns, and the choice determines speed, cost and how far the output can be trusted. Single-shot — one model call, no loop; for classification, extraction and summarisation. ReAct loop — reason, act, observe, repeat until the goal is met; for tool use, lookups and step-by-step problem solving (cap the iterations or it runs forever). Planner-executor — plan first, then run sub-tasks, some in parallel, and aggregate; for long multi-step workflows and reports. Reflexive — generate, self-critique, refine; improves quality but does not verify truth. Verifier-gated — an independent check (rules engine, external system or human, not the same model) must pass before any action executes; mandatory for payments, refunds, compliance and access control. Serious builds stack several: planning on top, ReAct doing the work, memory carrying state, reflection catching quality issues, verification gating anything with consequences. The rule: match the pattern to the task and add complexity only when it earns its place. The one question that decides the pattern: what happens if this is wrong?

ይህ ጽሑፍ የትምህርት ዓላማ ያለው ነው። ንድፎቹ በ AI ምህንድስና ማኅበረሰብ ውስጥ በስፋት የተመሠረቱ ናቸው (ReAct — Yao et al., 2022; Reflexion — Shinn et al., 2023)።