AI Solves a 90-Year Maths Problem — Then the Credit Fight Began

የግልጽነት ማስታወሻ፦ በዚህ ታሪክ ውስጥ ከተጠቀሱት ሁለት ተመራማሪዎች አንዱ የ Anthropic ሠራተኛ ነው። ቢና በዕለት ተዕለት ሥራው የ Anthropic ምርት የሆነውን Claudeን ይጠቀማል። ስለዚህ ሁለቱንም ወገን በተቻለ መጠን በእኩል ለማቅረብ ሞክረናል — የOpenAIን መልስም ሙሉ በሙሉ አካትተናል።

ለ90 ዓመታት ማንም ያልፈታው የሒሳብ እንቆቅልሽ ተፈታ። በ88 ሰዓት ውስጥ። በ10,000 የ AI ኤጀንቶች። ወጪው በሚሊዮን ዶላር።

ይህ ብቻውን ትልቅ ዜና ነበር። ግን ማስታወቂያው ከመውጣቱ ሰዓታት በፊት አንድ የኒው ዮርክ ዩኒቨርሲቲ የሒሳብ ፕሮፌሰር አራት ገጽ መግለጫ አወጣ — “ሥራችን ተወስዷል፤ ስም እንዳነሳ ተጠይቄያለሁ፤ ዛቻም ደርሶብኛል።”

የአየር ብጥብጥ (turbulence) የኮምፒውተር ማስመሰያ — የናቪየ-ስቶክስ እኩልታዎች የሚገልጹት ይህንኑ ነው።
ፎቶ፦ Wikimedia Commons · CC BY 3.0 DE

🌀 መጀመሪያ — ችግሩ ምንድን ነው?

የናቪየ-ስቶክስ እኩልታዎች ፈሳሽ እንዴት እንደሚንቀሳቀስ የሚገልጹ ናቸው — ውሃ በወንዝ፣ አየር በክንፍ ላይ፣ ደም በደም ሥር ውስጥ። በ19ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ ተጻፉ፤ ከዚያ ጀምሮ በምህንድስና ውስጥ በየቀኑ ይሠራባቸዋል።

ችግሩ ግን ይህ ነው፦ እኩልታዎቹን እንጠቀማለን፤ ግን በትክክል አንረዳቸውም።

ጥያቄው በቀላል ቋንቋ፦ የፈሳሽ እንቅስቃሴ በሒሳብ ስሌት ውስጥ “ሊፈነዳ” (blow up) ይችላል? ማለት ፍጥነቱ ወደ ማለቂያ የለሽ ሊሄድ ይችላል? በተፈጥሮ ውስጥ ማለቂያ የለሽ ፍጥነት የለም። ስለዚህ ሒሳቡ እንዲህ የሚል ከሆነ — ሒሳቡ ወይም ግንዛቤያችን የሆነ ቦታ ላይ ጎድሏል።

ይህ ከሰባቱ የሚሊኒየም ሽልማት እንቆቅልሾች አንዱ ነው — በClay Mathematics Institute በ2000 የተቀመጡ፤ እያንዳንዱ 1 ሚሊዮን ዶላር ይሸልማል። እስካሁን የተፈታው አንድ ብቻ ነበር።

🤖 OpenAI ያደረገው

• 🧠 ሞዴሉ፦ ገና ያልተለቀቀ የውስጥ ሞዴል — ኩባንያው እንደሚለው ከ GPT-6 Astra “በእጅጉ የበለጠ አቅም ያለው”።
• 📅 መስከረም 1፦ ሁለት የሚሊኒየም እንቆቅልሾች ተፈተዋል የሚል ወሬ ሰማ። ስለዚህ ሞዴሉን በቀሪዎቹ ላይ አሠማራ።
• ⚙️ ኦይለር (Euler)፦ ወደ 100 ኤጀንቶች · 50 ሰዓት።
• 🌀 ናቪየ-ስቶክስ፦ ወደ 10,000 ኤጀንቶች · 88 ሰዓት።
• 💬 ኤጀንቶቹ እርስ በርስ ወደ 5 ሚሊዮን መልእክት ተለዋውጠዋል፤ 130 ቢሊዮን ቶከን ተጠቅመዋል።
• 💵 ወጪው፦ በኩባንያው ዋጋ ተመን ሲሰላ ወደ 10 ሚሊዮን ዶላር።
• ✅ ማረጋገጫ፦ ውጤቱ በLean — ማሽን የሚፈትሸው የሒሳብ ቋንቋ — በ17 ተጨማሪ ሰዓት ተረጋገጠ። (የፌርማ ቲዎረም ስንጽፍ ያየነው ያው ዘዴ ነው።)
• 🏆 ግን፦ OpenAI ከአራቱ የሽልማቱ መስፈርቶች ሁለቱን ብቻ እንደፈታና ሽልማቱን እንደማይጠይቅ ገልጿል።

⚔️ አሁን — ሌላኛው ወገን

ማስታወቂያው ከመውጣቱ በፊት ትሪስታን ባክማስተር — በNYU ኩራንት ኢንስቲትዩት የሒሳብ ፕሮፌሰር — መግለጫ አወጣ። ታሪኩ እንዲህ ነው፦

• 👥 እሱና ሌቨንት አልፖጌ (የ Anthropic ተመራማሪ) ለአንድ ዓመት ገደማ በዚሁ ችግር ላይ ሠርተዋል — Claudeንና Codexን (በዋናነት GPT-5.6 Sol) እየተጠቀሙ።
• 🧩 የተነሱት ከሌሎች ሁለት የሒሳብ ሊቃውንት — ዲዬጎ ኮርዶባ እና ሉዊስ ማርቲኔዝ-ዞሮዋ — ካስቀመጡት አቅጣጫ ነው።
• 💡 ነሐሴ 15፦ ትልቁን ግኝት አገኙ።
• 📞 መስከረም 3፦ ባክማስተር ለአንድ የOpenAI የሒሳብ ሊቅ ስለ ሥራው ጠቀሰ — የግል ሥራ እንጂ ከየትኛውም ኩባንያ ጋር ያልተያያዘ መሆኑን አጽንኦት ሰጥቶ።
• 📞 መስከረም 6፦ የOpenAIው ሴባስቲያን ቡቤክ በስልክ የውስጥ ሞዴላቸው የ100 ገጽ ማረጋገጫ እንዳወጣ ነገረው።

ከዚያ የቀረበው ምርጫ ነው ጠቡን ያፋፋመው። ባክማስተር እንደሚለው ሁለት አማራጭ ተሰጠው፦

• ① እነሱ ጽሑፋቸውን ያውጡ፤ OpenAI በማግስቱ ሙሉውን መፍትሔ አግኝቻለሁ ብሎ ያውጣ።
• ② ወይም ባክማስተር ብቻውን አውጥቶ ሽልማቱን ይጠይቅ — ግን የአልፖጌን ስም ከጽሑፉ ካስወጣ ብቻ፤ ምክንያቱም OpenAI የ Anthropic ግንኙነቱን ስላልወደደው።

ባክማስተር አልተቀበለም። ከዚያ በኋላ ውይይቱ ጠንከር እንዳለ ገልጿል — “ሙያህን ለምን ታበላሻለህ?” እና “ጥሩ እንድሆን ካልፈለግህ ጥሩ መሆን የለብኝም” የሚሉ ቃላት እንደተነገሩት ተናግሯል።

ራሱ እንደገለጸው መግለጫውን ያወጣው “የተነገረኝን፣ መቼ እንደተነገረኝና ምን እንደቀረበልኝ” ለመናገር ነው — “አለበለዚያ የማውቀውን ውሸት ተከታታይ ማስታወቂያዎች እንዲናገሩ መፍቀድ ስለሚሆን።”

የአልፖጌ ስም ተጠቅሶ ጽሑፎቻቸውን አውጥተዋል። ባክማስተር ከጽሑፎቹ አንዱን “AI slop ብቻ ነው ማለት የሚቻለው። ይቅርታ እጠይቃለሁ” ብሎታል።

🛡️ የOpenAI መልስ

OpenAI በበኩሉ፦

• ሥራቸውን “በይፋ እስኪለቀቅ ድረስ በምንም መንገድ አላየንም” ብሏል፤ የተጠቃሚ መረጃም አልተነካም።
• ግን አንድ ነገር አምኗል፦ “ዕድሉ አነስተኛ ቢሆንም፣ ምርቶቻችንን ከመጠቀማቸው የተገኘ ማንነት-አልባ መረጃ ሞዴሎቻችንን አሻሽሎ ሊሆን እንደሚችል ማስወገድ አንችልም።”
• “ማረጋገጫዎቻችን በእጅጉ ይለያያሉ፤ የተረጋገጡት ውጤቶችም እንኳ የተለያዩ ናቸው” ብሏል።
• ሥራው የተጀመረው በወሬ መነሻነት መሆኑን አምኗል — ግን ወሬው ስለ ናቪየ-ስቶክስ መስሎት እንደነበር፣ በኋላ ግን የእነሱ ሥራ ስለ ኦይለር መሆኑን እንደተረዳ ገልጿል።
• በኦይለር ላይ የእነሱን ቀዳሚነት እንደሚያከብር ተናግሮ “አስደናቂ ሥራ” ብሎ አመስግኗቸዋል።

⚖️ ታዲያ ማን ትክክል ነው?

ሐቀኛ መልስ፦ ገና አይታወቅም። ብዙው የባክማስተር ገለጻ ነው፤ OpenAI ይክዳል። የስልክ ውይይት ቅጂ የለም። ማን ምን እንዳለ በሁለት ትውስታ መካከል ነው።

ግን ሁለት ነገር አከራካሪ አይደለም — ሁለቱም ወገኖች ተስማምተውበታል፦

• ✔️ OpenAI ሥራውን የጀመረው ወሬ ከሰማ በኋላ ነው። ይህን ራሱ ተናግሯል።
• ✔️ ባክማስተርና አልፖጌ ለአንድ ዓመት ሠርተዋል፤ OpenAI 88 ሰዓት ወስዶበታል።

ያ ንጽጽር ራሱ የታሪኩ ልብ ነው። ሁለት ሰው ለአንድ ዓመት ያሰበውን፣ 10,000 ኤጀንት በሦስት ቀን ጨረሰው። ሐሳቡ የማን ነው? መንገዱን ማን አሳየ? እነዚህ ጥያቄዎች እስካሁን ግልጽ መልስ የላቸውም — ምክንያቱም እንዲህ ያለ ሁኔታ ከዚህ በፊት አልነበረም።

💭 እውነተኛዎቹ ጥያቄዎች

1. “ማን ፈታው?” ማለት ምን ማለት ነው? ባክማስተርና አልፖጌ Claudeንና GPT-5.6ን ተጠቅመዋል። OpenAI የራሱን ሞዴል ተጠቅሟል። ሁለቱም AI ተጠቅመዋል። ልዩነቱ በመጠን ነው — 10,000 ኤጀንትና 10 ሚሊዮን ዶላር። የኮምፒውተር አቅም ራሱ የፈጠራ ባለቤትነት ይሰጣል?

2. ወሬ መስማት ስርቆት ነው? አይደለም። ግን “የትኛው ችግር እንደሚፈታ ማወቅ” በሒሳብ ውስጥ ትልቅ ፍንጭ ነው። አንድ ተራራ መውጣት እንደሚቻል ማወቅ ራሱ ግማሽ ሥራ ነው።

3. የስም ማስወጣት ጥያቄ። ይህ — እውነት ከሆነ — በጣም ከባዱ ክፍል ነው። አንድ ተመራማሪ በአሠሪው ኩባንያ ምክንያት ከሳይንሳዊ ጽሑፍ እንዲወጣ መጠየቅ የሳይንስ መርህን ይነካል።

4. OpenAI ሽልማቱን አልጠየቀም። ይህ ልብ ሊባል ይገባል። 1 ሚሊዮን ዶላር ትቷል። ማለት ግቡ ገንዘብ አልነበረም — ማሳየት ነበር። “ሞዴላችን ይህን ያህል ይችላል።”

🇪🇹 ለእኛ ምን ትርጉም አለው?

1. ሳይንስ እየተፋጠነ ነው — ግን ወጪው ግዙፍ ነው። 10 ሚሊዮን ዶላር ለአንድ ማረጋገጫ። ማለት እንዲህ ያለ ሥራ የሚችሉት ጥቂት ኩባንያዎች ብቻ ናቸው። በክፍል 8 እንዳልነው — ኢትዮጵያ በዚህ ውድድር ውስጥ አትገባም፤ መግባትም አያስፈልጋትም። የእኛ ቦታ ያሉትን መሣሪያዎች በአካባቢ ችግር ላይ ማዋል ነው።

2. የክብር ጥያቄ ለሁሉም ይመለከታል። ነገ አንድ የኢትዮጵያ ተመራማሪ በ AI እገዛ ጠቃሚ ነገር ቢያገኝ — ማን ባለቤቱ ነው? ተመራማሪው? ሞዴሉን የሠራው ኩባንያ? የገንዘብ ድጋፍ ያደረገው? እነዚህ ደንቦች አሁን እየተጻፉ ነው — እና በሚጻፉበት ጊዜ ማን ጠረጴዛው ላይ እንዳለ ይወስናል።

3. ትልቁ ትምህርት፦ AI መሣሪያ ነው፤ ውጤቱ ግን የሰው ጥያቄ ነው። ሁለቱም ወገኖች AI ተጠቅመዋል። የተጣሉት ስለ AI አይደለም — ስለ ክብር፣ ቅደም ተከተልና ሐቀኝነት ነው። ማሽኑ ችግሩን ፈታ፤ የሰውን ጠብ ግን አልፈታም። 🙂

🔭 መደምደሚያ

ይህ ሳምንት ሁለት ነገር አሳየን።

አንደኛ፦ AI አሁን በእውነት አዲስ ሒሳብ እያመነጨ ነው። ይህ ትንሽ ነገር አይደለም — በLean የተረጋገጠ ማረጋገጫ ማለት ማንም ሊፈትሸው ይችላል ማለት ነው።

ሁለተኛ፦ ቴክኖሎጂው ከሚመራው ደንብ በጣም ፈጥኗል። ማን ባለቤት እንደሆነ፣ ወሬ ስንት እንደሚያስከፍል፣ የኩባንያ ግንኙነት በሳይንሳዊ ጽሑፍ ላይ ተጽዕኖ ማድረግ እንዳለበት — ለእነዚህ መልስ የለንም።

እና ብዙ ጊዜ እንደሚሆነው፦ ማሽኑ ፈጣኑ ክፍል ነው። ከባዱ ክፍል አሁንም የሰው ነው።

---

In brief (English): On September 8, 2026, OpenAI announced that an unreleased internal model — described as "significantly more capable" than GPT-6 Astra — produced a proof that the three-dimensional Navier–Stokes equations can develop a finite-time singularity, addressing one of the seven Millennium Prize Problems (each carrying $1m from the Clay Mathematics Institute; only one had previously been solved). Roughly 10,000 AI agents worked 88 hours, exchanging nearly 5 million messages and 130 billion output tokens at an estimated cost near $10 million, with the result formally verified in Lean. OpenAI resolved two of the prize's four required statements and says it will not claim the prize. Hours before the announcement, NYU mathematician Tristan Buckmaster published a statement alleging that he and Levent Alpöge (an Anthropic researcher) had worked on related fluid blow-up problems for nearly a year using Claude and Codex, reaching a breakthrough on August 15; that OpenAI began only after hearing a rumour; and that he was offered a choice that included publishing alone and claiming the prize if Alpöge's name were removed because of his Anthropic affiliation. He alleges the exchange turned hostile. OpenAI states it never saw their work before public release, that no user data was accessed, that its proofs "differ significantly," and that it recognises their priority on the forced Euler problem — while conceding it "cannot rule out" that de-identified usage data helped improve its models. Undisputed by both sides: OpenAI started after hearing the rumour, and did in 88 hours what two humans pursued for a year.

ምንጮች / Sources: BBC News፤ OpenAI — “On the Navier–Stokes Millennium Prize Problem”፤ Quanta Magazine፤ TechCrunch፤ Fortune፤ Axios፤ Quartz፤ Simon Willison። ብዙዎቹ ውንጀላዎች የአንድ ወገን ገለጻ ሲሆኑ በOpenAI ተከራክረዋል። ፎቶ፦ Wikimedia Commons · CC BY 3.0 DE። ዓርማዎቹ የባለቤቶቻቸው ንብረት ናቸው።